Ból stopy – co może wykazać USG? Nerwiak Mortona, rozcięgno podeszwowe, ścięgna i nerwy. Praktyczny poradnik pacjenta

Ból stopy może pojawić się nagle po urazie, stopniowo narastać podczas biegania lub dłuższego chodzenia albo występować bez wyraźnej przyczyny. Czasami boli pięta, innym razem śródstopie, okolica palców, boczny brzeg stopy lub jej grzbiet. Dolegliwości mogą mieć charakter mechaniczny, piekący, kłujący, a niekiedy towarzyszy im drętwienie, mrowienie, obrzęk lub uczucie „kamienia w bucie”.

Przyczyn bólu stopy jest bardzo wiele, ponieważ na stosunkowo niewielkiej powierzchni znajdują się liczne stawy, więzadła, ścięgna, mięśnie, nerwy i struktury podporowe. Dlatego samo miejsce bólu nie zawsze pozwala odpowiedzieć na pytanie, co jest jego źródłem.

W wielu przypadkach bardzo pomocnym badaniem jest USG stopy. Nowoczesna ultrasonografia wysokiej rozdzielczości pozwala dokładnie ocenić struktury powierzchowne, a dodatkowo umożliwia badanie w ruchu i bezpośrednie porównanie miejsca zmiany z punktem, w którym pacjent odczuwa ból.

USG może pomóc między innymi w diagnostyce nerwiaka Mortona, zmian rozcięgna podeszwowego, tendinopatii i uszkodzeń ścięgien, zapalenia pochewek, zmian w obrębie nerwów, kaletek, więzadeł oraz niektórych zmian pourazowych.

W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy przy bólu stopy warto wykonać USG, co można w nim zobaczyć oraz kiedy lepszym badaniem będzie RTG, rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

[LINK WEWNĘTRZNY: USG stopy w Krakowie]

Czy każdy ból stopy można zdiagnozować za pomocą USG?

Nie. I właśnie prawidłowe dobranie metody obrazowania jest jednym z najważniejszych elementów diagnostyki.

USG szczególnie dobrze obrazuje tkanki miękkie oraz struktury położone powierzchownie. Możemy dokładnie ocenić między innymi:

• rozcięgno podeszwowe,
• ścięgna i ich przyczepy,
• pochewki ścięgniste,
• więzadła,
• nerwy obwodowe,
• kaletki,
• płyn i zmiany zapalne,
• torbiele i gangliony,
• powierzchnię kości,
• tkanki miękkie w miejscu urazu,
• niektóre ciała obce.

Dodatkową zaletą USG jest możliwość wykonania badania dynamicznego. Lekarz może obserwować zachowanie ścięgna lub innej struktury podczas ruchu palców i stopy, a także dokładnie sprawdzić najbardziej bolesne miejsce wskazane przez pacjenta.

Nie oznacza to jednak, że USG zastępuje wszystkie inne badania.

Jeżeli podejrzewane jest złamanie, złamanie przeciążeniowe, zmiana dotycząca wnętrza kości, chrząstki lub głęboko położonych struktur stopy, konieczne może być RTG, rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

1. Nerwiak Mortona – częsta przyczyna bólu śródstopia

Jednym z najczęstszych powodów wykonywania USG przodostopia jest podejrzenie nerwiaka Mortona.

Pacjent może odczuwać:

• piekący lub przeszywający ból śródstopia,
• ból promieniujący do palców,
• drętwienie lub mrowienie palców,
• uczucie ciała obcego albo „kamienia w bucie”,
• nasilanie bólu podczas chodzenia w wąskim obuwiu,
• poprawę po zdjęciu buta lub rozmasowaniu stopy.

Najczęściej problem występuje pomiędzy III i IV kością śródstopia, rzadziej w innych przestrzeniach międzypalcowych.

Nazwa „nerwiak” może być nieco myląca. Zmiana nie jest typowym guzem nowotworowym. Dochodzi przede wszystkim do przewlekłego drażnienia i zmian włóknistych tkanek otaczających nerw międzypalcowy.

Co widać w USG przy nerwiaku Mortona?

W badaniu można ocenić:

• lokalizację zmiany,
• jej wielkość,
• relację do nerwu i głów kości śródstopia,
• zachowanie zmiany podczas ucisku,
• obecność współistniejącego zapalenia kaletki międzypaliczkowej.

To ostatnie jest szczególnie ważne, ponieważ zapalenie kaletki międzyśródstopnej może powodować objawy bardzo podobne do nerwiaka Mortona, a obie zmiany mogą również występować równocześnie.

USG umożliwia badanie bezpośrednio w miejscu bólu, a odpowiednie manewry wykonywane głowicą i uciskanie przodostopia mogą dodatkowo pomóc w ustaleniu, czy widoczna zmiana odpowiada za objawy pacjenta.

Obraz nerwiaka Mortona – korelacja obrazu MR z obrazem USG ( po stronie prawej )

2. Ból pięty i rozcięgno podeszwowe

Ból dolnej powierzchni pięty jest bardzo częstym problemem, szczególnie u osób aktywnych fizycznie, biegaczy oraz pacjentów spędzających wiele godzin na stojąco.

Typowe jest pojawianie się bólu:

• podczas pierwszych kroków rano,
• po dłuższym siedzeniu,
• na początku chodzenia,
• po treningu biegowym,
• po zwiększeniu dystansu lub intensywności aktywności.

Jedną z częstszych przyczyn jest przeciążenie rozcięgna podeszwowego.

W USG można ocenić jego grubość, strukturę, miejsce przyczepu do kości piętowej oraz otaczające tkanki. Badanie pozwala uwidocznić między innymi zmiany przeciążeniowe i degeneracyjne, zaburzenie prawidłowej struktury włókien, obrzęk oraz częściowe uszkodzenia.

Warto pamiętać, że potoczne określenie „zapalenie rozcięgna podeszwowego” nie zawsze oznacza klasyczny aktywny stan zapalny. W przewlekłych przypadkach istotną rolę odgrywają również zmiany przeciążeniowo-degeneracyjne.

Jeżeli ból lokalizuje się natomiast z tyłu pięty, należy ocenić również ścięgno Achillesa i jego przyczep.

Obraz zmian wstecznych ścięgna Achillesa i jego przyczepu w badaniu USG

Ból pięty rano i po bieganiu – rozcięgno podeszwowe czy ścięgno Achillesa? Praktyczny poradnik pacjenta

Badanie Ścięgna Achillesa

3. Ścięgna stopy – przeciążenie, tendinopatia i uszkodzenie

Stopa jest stabilizowana przez wiele ścięgien, które podczas każdego kroku przenoszą znaczne obciążenia.

W zależności od lokalizacji bólu w badaniu możemy oceniać między innymi:

• ścięgno mięśnia piszczelowego tylnego,
• ścięgna mięśni strzałkowych,
• ścięgna zginaczy palców,
• ścięgno zginacza długiego palucha,
• ścięgna prostowników,
• ścięgno Achillesa.

USG może wykazać:

• tendinopatię,
• pogrubienie ścięgna,
• nieprawidłową strukturę włókien,
• częściowe naderwanie,
• całkowite zerwanie,
• płyn w pochewce ścięgnistej,
• zapalenie pochewki,
• zmiany przy przyczepie ścięgna,
• zwapnienia,
• blizny po wcześniejszych urazach.

W wielu sytuacjach duże znaczenie ma ocena dynamiczna. Przykładowo niektóre problemy ze ścięgnami strzałkowymi mogą ujawniać się dopiero podczas ruchu.

Obraz zapalenia pochewki ścięgna diagnozowanego w badaniu USG

4. Nerwy stopy – gdy ból jest piekący lub pojawia się drętwienie

Nie każdy ból stopy pochodzi ze stawu, ścięgna lub więzadła.

Jeżeli pacjent opisuje:

• pieczenie,
• mrowienie,
• drętwienie,
• przeczulicę skóry,
• ból przypominający „prąd”,
• promieniowanie do palców,

należy brać pod uwagę również podłoże nerwowe.

Nowoczesne aparaty ultrasonograficzne wyposażone w głowice wysokiej częstotliwości umożliwiają obrazowanie coraz mniejszych nerwów obwodowych.

W obrębie stopy i stawu skokowego można w odpowiednich warunkach oceniać między innymi nerw piszczelowy i jego gałęzie, nerw łydkowy oraz wybrane gałęzie nerwów strzałkowych.

USG może wykazać:

• pogrubienie nerwu,
• zmianę jego struktury,
• ucisk,
• obrzęk,
• zmiany po urazie,
• blizny otaczające nerw,
• kontakt z ganglionem lub inną zmianą uciskającą,
• niektóre neuropatie w obrębie kanałów anatomicznych.

Jednym z przykładów jest zespół kanału stępu, w którym uciskowi może ulegać nerw piszczelowy lub jego gałęzie.

W przypadku objawów neuropatycznych bardzo ważne jest jednak połączenie obrazu USG z badaniem neurologicznym, a w wybranych przypadkach również z badaniem EMG.

Ocena USG uciśniętego nerwu piszczelowego w kanale stepu

Na czym polega badanie USG nerwów?

5. Ból pod palcami – płytka podeszwowa i stawy śródstopno-paliczkowe

Ból zlokalizowany pod II lub III palcem, szczególnie nasilający się podczas chodzenia, może mieć wiele przyczyn.

Jedną z nich jest uszkodzenie płytki podeszwowej, czyli struktury stabilizującej staw śródstopno-paliczkowy.

Może pojawić się:

• ból pod głową kości śródstopia,
• obrzęk,
• uczucie niestabilności palca,
• stopniowa zmiana ustawienia palca,
• dolegliwości przypominające nerwiaka Mortona.

USG pozwala na ocenę płytki podeszwowej i struktur otaczających staw, ale w części przypadków, szczególnie przy bardziej złożonych uszkodzeniach, lekarz może zalecić uzupełnienie diagnostyki rezonansem magnetycznym.

Ocena zmian zapalnych tkanek miękkich w okolicy trzeszczki bocznej w korelacji z obrazem MR ( po stronie lewej )

6. Kaletki, gangliony, torbiele i inne guzki stopy

Jeżeli pacjent wyczuwa w stopie guzek lub zgrubienie, USG jest często bardzo dobrym badaniem wstępnym.

Pozwala określić:

• czy zmiana jest lita czy płynowa,
• jej dokładną wielkość,
• głębokość,
• relację do ścięgna, stawu lub nerwu,
• obecność unaczynienia w badaniu Doppler.

W ten sposób można ocenić między innymi gangliony, torbiele, zmiany zapalne kaletek oraz inne powierzchownie położone zmiany tkanek miękkich.

Obraz ganglionu – przestrzeń płynowa zdiagnozowana w badaniu USG

7. Urazy stopy – co może pokazać USG?

Po skręceniu, uderzeniu lub przeciążeniu stopy USG może pomóc ocenić:

• więzadła,
• ścięgna,
• mięśnie,
• krwiaki,
• obrzęk,
• wysięk,
• przyczepy ścięgien i więzadeł,
• powierzchnię kości w miejscu urazu.
• ZŁAMANIE ZMĘCZENIOWE

Przerwanie ściegna miesnia piszczelowego przedniego – po stronie lewej korelacja z obrazem MR

Pourazowy wysięk przerost błony maziowej i zapalenie

USG jest szczególnie wartościowe wtedy, kiedy RTG nie wykazuje zmian kostnych, a pacjent nadal odczuwa ból w konkretnym miejscu i podejrzewane jest uszkodzenie tkanek miękkich.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnym ograniczeniu: prawidłowe USG nie wyklucza złamania przeciążeniowego ani zmian znajdujących się wewnątrz kości.

W takim przypadku potrzebne może być RTG, a przy utrzymującym się podejrzeniu – rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Czy badanie USG jest lepsze od MR w ocenie złamań kości ?

Ocena złamania w badaniu USG w korelacji z MR ( po lewej )

Gdzie boli stopa? Lokalizacja może podpowiedzieć przyczynę

Ból pięty od strony podeszwowej

Możliwe przyczyny to między innymi:

• zmiany rozcięgna podeszwowego,
• przeciążenie przyczepu,
• uszkodzenie rozcięgna,
• zmiany poduszki tłuszczowej pięty.

Ból z tyłu pięty

Warto ocenić przede wszystkim:

• ścięgno Achillesa,
• jego przyczep,
• kaletki w okolicy pięty,
• tkanki miękkie sąsiadujące ze ścięgnem.

Ból śródstopia i pieczenie palców

Należy rozważyć między innymi:

• nerwiaka Mortona,
• zapalenie kaletki międzyśródstopnej,
• problem płytki podeszwowej,
• przeciążenie stawów śródstopno-paliczkowych.

Ból po przyśrodkowej stronie stopy

Źródłem dolegliwości może być między innymi:

• ścięgno mięśnia piszczelowego tylnego,
• przyczepy ścięgien,
• struktury kanału stępu,
• nerw piszczelowy i jego gałęzie.

Ból po bocznej stronie stopy

Można oceniać:

• ścięgna strzałkowe,
• ich przyczepy,
• nerw łydkowy,
• więzadła i tkanki miękkie po urazach.

Ból grzbietu stopy

Może być związany ze ścięgnami prostowników, zmianami okołostawowymi, ganglionami, urazami, ale również zmianami kostnymi. Dlatego dobór badania powinien zależeć od dokładnej lokalizacji i charakteru dolegliwości.

USG, RTG czy rezonans – które badanie wybrać przy bólu stopy?

Nie istnieje jedno najlepsze badanie dla każdego rodzaju bólu.

Podejrzewany problem	Badanie szczególnie przydatne
Nerwiak Mortona	USG / MR
Rozcięgno podeszwowe	USG / MR
Tendinopatia i uszkodzenie ścięgna	USG / MR
Powierzchowne nerwy	USG
Dynamiczna niestabilność ścięgna	USG
Ganglion lub powierzchowny guzek	USG
Złamanie po urazie	USG, RTG, TK/MR ( przerwanie zarysu kosci )
Złamanie przeciążeniowe	przede wszystkim MR ( obrzęk szpiku ale bez przerwania zarysów kości )
Złożone zmiany kostne	RTG / TK / MR
Głębokie, niejasne zmiany tkanek miękkich	MR

USG i rezonans nie są więc badaniami konkurencyjnymi. Często się uzupełniają.

Największą zaletą USG jest możliwość szybkiej, dynamicznej oceny dokładnie tego miejsca, które boli pacjenta. Rezonans pozwala natomiast objąć jednocześnie większy obszar i dokładnie ocenia struktury głębokie oraz szpik kostny.

Obraz złamania zmęczeniowego – wykryte w badaniu USG – potwierdzony w ocenie MR

Jak wygląda USG stopy?

Badanie jest nieinwazyjne i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego.

Pacjent najczęściej siedzi lub leży z odsłoniętą stopą. Lekarz nanosi na skórę żel i przykłada głowicę USG do badanego miejsca.

Bardzo ważnym elementem wizyty jest dokładne wskazanie punktu największego bólu.

W trakcie badania lekarz może poprosić o:

• poruszanie palcami,
• zginanie lub prostowanie stopy,
• napinanie określonych mięśni,
• zmianę ustawienia stopy.

Pozwala to oceniać struktury również dynamicznie.

Badanie zazwyczaj nie wymaga specjalnego przygotowania. Warto natomiast zabrać ze sobą wcześniejsze wyniki RTG, MR, TK lub USG, jeśli były wykonywane.

Kiedy USG stopy może nie wystarczyć?

Dalsza diagnostyka może być potrzebna, gdy:

• ból pojawił się po poważnym urazie,
• pacjent nie może obciążyć stopy,
• występuje bardzo silna punktowa bolesność kości,
• podejrzewane jest złamanie przeciążeniowe,
• ból utrzymuje się mimo prawidłowego wyniku USG,
• objawy sugerują głębiej położoną patologię,
• obraz USG jest niejednoznaczny.

W takich sytuacjach lekarz może zalecić RTG, rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową.

Kiedy z bólem stopy należy zgłosić się pilnie do lekarza?

Pilnej konsultacji wymaga między innymi:

• znaczna deformacja stopy po urazie,
• niemożność obciążenia kończyny po istotnym urazie,
• szybko narastający obrzęk i silny ból,
• zaczerwienienie połączone z gorączką,
• rozległa rana,
• nagłe zblednięcie, zasinienie lub oziębienie stopy,
• szybko narastające zaburzenia czucia lub osłabienie ruchu.

W takich przypadkach nie należy ograniczać diagnostyki jedynie do planowego USG.

Opinia eksperta – prof. dr hab. n. med. Rafał Obuchowicz

„Stopa jest niewielkim obszarem anatomicznym, ale skupia bardzo dużą liczbę struktur mogących powodować ból. Dlatego najważniejsze jest badanie celowane – dokładnie w miejscu objawów. Wysokorozdzielcze USG pozwala w czasie rzeczywistym oceniać ścięgna, rozcięgno podeszwowe, nerwy, więzadła i tkanki miękkie, a dodatkowo obserwować je podczas ruchu. Szczególnie wartościowe jest to w diagnostyce nerwiaka Mortona, zmian przeciążeniowych rozcięgna podeszwowego i ścięgien oraz neuropatii powierzchownych. Jednocześnie trzeba wiedzieć, kiedy możliwości USG się kończą i pacjent wymaga RTG, rezonansu lub tomografii.”

Prof. dr hab. n. med. Rafał Obuchowicz
specjalista radiologii i diagnostyki obrazowej

USG stopy w Krakowie – kiedy warto wykonać badanie?

USG warto rozważyć szczególnie przy:

• bólu pięty,
• bólu śródstopia,
• podejrzeniu nerwiaka Mortona,
• drętwieniu lub pieczeniu palców,
• podejrzeniu zmian rozcięgna podeszwowego,
• bólu ścięgna,
• obrzęku,
• guzku lub zgrubieniu,
• bólu utrzymującym się po urazie,
• dolegliwościach pojawiających się podczas biegania lub innych aktywności sportowych.

W pracowni Ultragen w Krakowie badanie USG stopy wykonywane jest z oceną struktur miękkotkankowych i – tam, gdzie ma to znaczenie diagnostyczne – również podczas ruchu.

Badanie stopy

---

FAQ – najczęstsze pytania o ból stopy i USG

Czy USG może wykryć nerwiaka Mortona?

Tak. Wysokorozdzielcze USG jest jedną z metod wykorzystywanych w diagnostyce nerwiaka Mortona. Pozwala ocenić lokalizację i wielkość zmiany oraz odróżniać ją od niektórych innych przyczyn bólu śródstopia, np. zapalenia kaletki.

Czy nerwiak Mortona zawsze powoduje drętwienie palców?

Nie. U części pacjentów dominującym objawem jest piekący lub przeszywający ból śródstopia. U innych pojawia się mrowienie, drętwienie palców albo uczucie ciała obcego pod stopą.

Czy USG wykryje zapalenie rozcięgna podeszwowego?

USG bardzo dobrze nadaje się do oceny rozcięgna podeszwowego. Pozwala ocenić jego grubość, strukturę, przyczep oraz obecność zmian przeciążeniowych i uszkodzeń.

Czy USG wykryje zerwane ścięgno w stopie?

W wielu przypadkach tak. USG umożliwia ocenę ciągłości ścięgna, częściowych i całkowitych uszkodzeń oraz zmian towarzyszących, takich jak płyn, krwiak lub zapalenie pochewki.

Czy w USG można zobaczyć nerwy stopy?

Tak, część nerwów obwodowych może być bardzo dokładnie oceniona przy użyciu wysokoczęstotliwościowych głowic USG. Można analizować ich przebieg, grubość i strukturę oraz poszukiwać miejsca ucisku lub zmian pourazowych. Najdrobniejsze gałęzie nerwowe nie zawsze są jednak możliwe do pełnej oceny.

Czy prawidłowe USG wyklucza złamanie przeciążeniowe?

Nie. USG może czasami wykazać zmiany tkanek otaczających kość, ale nie pozwala wiarygodnie wykluczyć zmian znajdujących się w szpiku. Przy podejrzeniu złamania przeciążeniowego często potrzebne jest badanie MR.

Co jest lepsze przy bólu stopy – USG czy rezonans?

Zależy od podejrzewanej przyczyny. USG świetnie sprawdza się w ocenie powierzchownych ścięgien, rozcięgna podeszwowego, nerwów, nerwiaka Mortona i zmian dynamicznych. Rezonans jest szczególnie przydatny przy głębokich zmianach, problemach kostnych, chrząstkowych oraz wtedy, gdy przyczyna bólu pozostaje niejasna.

Czy USG stopy wymaga skierowania?

W przypadku prywatnego badania USG skierowanie zazwyczaj nie jest wymagane. Pomocne jest jednak przekazanie lekarzowi dokładnej informacji o lokalizacji i charakterze bólu oraz wcześniejszych urazach.

Czy do USG stopy trzeba się przygotować?

Nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Warto zabrać wcześniejszą dokumentację obrazową i założyć ubranie umożliwiające łatwe odsłonięcie stopy oraz okolicy stawu skokowego.

Czy USG stopy jest bezpieczne?

Tak. Ultrasonografia nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i może być w razie potrzeby powtarzana.

Podsumowanie

Ból stopy nie jest jednym rozpoznaniem. Ból pięty może pochodzić z rozcięgna podeszwowego lub ścięgna, ból śródstopia może być związany z nerwiakiem Mortona, kaletką albo płytką podeszwową, natomiast pieczenie i drętwienie mogą wskazywać na problem dotyczący nerwu.

Właśnie dlatego dobrze wykonane badanie USG powinno być celowane na objawy pacjenta, a nie ograniczać się jedynie do schematycznego oglądania kolejnych struktur.

Wysokorozdzielcze USG stopy pozwala w wielu przypadkach szybko określić źródło bólu i zdecydować, czy wystarczy dalsze leczenie zachowawcze, konsultacja specjalistyczna lub rehabilitacja, czy też konieczne jest rozszerzenie diagnostyki o RTG, rezonans magnetyczny albo tomografię komputerową.

Jeżeli odczuwasz ból pięty, śródstopia lub palców, drętwienie, pieczenie, obrzęk albo dolegliwości po urazie lub aktywności sportowej, USG może być jednym z najważniejszych elementów dalszej diagnostyki.

Ultragen – USG stopy w Krakowie
ul. Dąbska 18i/LU6, Kraków
Rejestracja: +48 785 194 415